Hưởng ứng Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ XI năm 2026 với chủ đề “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới”:
Bài dự thi: Từ trò chơi “truyền tin” tuổi thơ đến “lá chắn nhận thức” của những công dân số tương lai.
Ban Quản trị Website TH.NĐC xin trân trọng giới thiệu:
Phần 1: Sự “méo mó” của thông tin truyền miệng và nguy cơ số hóa tin đồn.
Nếu những lời đồn thổi vô tình nơi hành lang lớp học không dừng lại ở phạm vi học đường, mà được đưa lên mạng xã hội bằng những nút “Thích”, những lượt “Chia sẻ” thiếu trách nhiệm, hậu quả sẽ vượt ra ngoài tầm kiểm soát của một cá nhân hay một nhà trường. Bản chất dễ bị bóp méo của trò chơi “truyền tin” thuở nhỏ đang bị các thế lực thù địch lợi dụng, tinh vi biến sự ngây thơ của học sinh tiểu học và sự mất cảnh giác của phụ huynh thành công cụ gieo rắc thông tin xấu độc.
Từ “lời đồn nhỏ” trong lớp học đến “nguy cơ lớn” trên mạng
Trong ký ức của nhiều thế hệ, trò chơi dân gian “truyền tin” nơi sân trường đã không còn xa lạ. Luật chơi rất đơn giản: Một thông điệp gốc được truyền tai qua một dãy người, người này nói lại cho người kia. Kết quả cuối cùng luôn là những tràng cười thoải mái khi câu chữ ở người cuối cùng thường bị biến dạng, khác xa văn bản ban đầu. Dưới góc độ tâm lý và ngôn ngữ, trò chơi này cho thấy thông tin truyền miệng luôn chịu tác động bởi sự tiếp nhận có giới hạn và cách hiểu chủ quan của con người.
Tại một ngôi trường có quy mô lớn như Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh (phường An Biên, Hải Phòng) – nơi có hơn 2.160 học sinh cùng sinh hoạt, những sự hiểu lầm, đồn thổi nhỏ giữa những đứa trẻ nơi hành lang lớp học là điều khó tránh khỏi. Khi ở phạm vi đời thực, sự méo mó ấy chỉ dừng lại ở mức độ một câu chuyện đùa vô hại, dễ dàng được làm rõ qua một lời phân giải của giáo viên chủ nhiệm trong giờ sinh hoạt lớp.
Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, khi học sinh tiếp xúc với Internet ngày càng sớm, trò chơi truyền tin ấy đã bước ra khỏi góc sân trường dột bóng mát để đi vào thế giới ảo. Với sự hỗ trợ của các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook hay YouTube, cơ chế “tam sao thất bản” đã bị các thế lực thù địch, phản động lợi dụng để bóp méo thông tin một cách có chủ đích. Chúng hiểu rằng, học sinh tiểu học – những công dân số tương lai – là nhóm đối tượng có thời gian sử dụng điện thoại, máy tính bảng ngày càng nhiều nhưng lại thiếu kinh nghiệm sống, chưa có khả năng tự sàng lọc và phân biệt đúng sai trước các luồng thông tin đa chiều.
Sân trường là nơi rèn luyện sự tương tác lành mạnh, nhưng thế giới ảo lại ẩn chứa nhiều cạm bẫy đối với học sinh nếu thiếu sự định hướng.
Nguy cơ xuất hiện khi những câu chuyện kể hiếu kỳ, một hành vi lệch chuẩn mang tính cá biệt của học sinh, hoặc một mâu thuẫn nhỏ ở các hành lang lớp học của trường Nguyễn Đức Cảnh bị một bộ phận học sinh hoặc phụ huynh vô tình chụp ảnh, quay video rồi đưa lên mạng xã hội. Một dòng trạng thái thiếu kiểm chứng trong các hội nhóm chat của phụ huynh, một đoạn clip ngắn quay vội cảnh học sinh tranh giành đồ dùng học tập được chèn âm thanh giật gân, ngay lập tức có thể bị các tài khoản phản động lấy lại.
Bằng cách cắt ghép, giật tít và dùng tài khoản ảo để đẩy tương tác, kẻ xấu lập tức biến một va chạm con trẻ thuần túy thành cái gọi là “vấn nạn bạo lực học đường”, quy chụp rằng môi trường giáo dục thiếu an toàn, từ đó bôi nhọ các chủ trương, đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước. Từ một lời đồn nhỏ, qua sự nhào nặn của kẻ xấu, nó đã trở thành nguy cơ lớn gây bất ổn tâm lý cho phụ huynh, làm rạn nứt mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường.
Hệ lụy từ “độ trễ” đời thực đến tốc độ phát tán trên mạng
Trong không gian trường học đời thực, một lời đồn truyền miệng có thể mất cả buổi để lan từ nhóm học sinh này sang nhóm học sinh khác. Khi có sự việc xảy ra tại 49 lớp học của Trường Nguyễn Đức Cảnh, Ban Giám hiệu và các giáo viên chủ nhiệm luôn cần một khoảng thời gian khách quan để xác minh, gặp gỡ các bên học sinh, phân tích đúng sai và đưa ra giải pháp giải quyết thấu lý đạt tình. “Độ trễ” này là bắt buộc để bảo đảm tính nhân văn, bảo vệ bí mật đời tư và tâm lý cho trẻ em theo đúng quy định của pháp luật.
Thế nhưng, thế giới ảo không chờ đợi sự xác minh ấy. Trên môi trường mạng, vận tốc lan truyền của các thông tin sai lệch, độc hại lại được tính bằng từng giây. Chỉ một thao tác chia sẻ cảm tính hoặc một lượt chuyển tiếp thiếu kiểm chứng của người lớn cũng có thể khiến một thông tin sai lệch nhân bản rộng rãi, vượt ra ngoài phạm vi kiểm soát của nhà trường.
Kẻ xấu thường lợi dụng tốc độ này để tạo ra sự áp đặt thông tin, khiến người dùng mạng bị bủa vây bởi các nội dung tiêu cực, từ đó hình thành định kiến sai lệch đối với ngành giáo dục nói chung và các trường học nói riêng. Đến khi các cơ quan chức năng và nhà trường đưa ra được thông báo chính thức, thông tin sai lệch kia đã kịp gây ra những tổn thương tâm lý sâu sắc cho học sinh và làm giảm sút niềm tin xã hội.
CÁC BƯỚC PHÁT TÁN TIN ĐỒN TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG:
1. GHI NHẬN: Thu thập các vụ việc va chạm, hiểu lầm nhỏ mang tính cá biệt trong học đường.
2. CẮT GHÉP: Sử dụng công nghệ để bóp méo bối cảnh, làm sai lệch bản chất sự việc.
3. PHÁT TÁN: Đẩy nội dung lên các hội nhóm, lợi dụng tâm lý hiếu kỳ của phụ huynh để tăng tương tác.
4. QUY CHỤP: Nâng tầm vụ việc dân sự thành lỗi hệ thống nhằm hạ uy tín ngành giáo dục và bôi nhọ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Theo các báo cáo về hành vi người dùng Internet tại Việt Nam, thế hệ trẻ hiện nay tiếp cận môi trường mạng từ rất sớm – trung bình từ 9 đến 10 tuổi, tương đương với lứa tuổi học sinh lớp 4, lớp 5 tại trường Nguyễn Đức Cảnh. Các em dành một quỹ thời gian không nhỏ hằng ngày cho các thiết bị thông minh. Khi tư duy phản biện chưa hoàn thiện, không gian mạng rất dễ trở thành một cái bẫy nhận thức.
Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch đã lồng ghép các bài viết, video có nội dung xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ ẩn nấp dưới dạng các bài trắc nghiệm vui, trò chơi trực tuyến hoặc các clip hoạt hình ngắn để tiếp cận học sinh. Sự thiếu kiểm chứng thông tin ở bình diện cá nhân nếu không được ngăn chặn sẽ trở thành khoảng trống để các luận điệu sai trái thẩm thấu vào nhận thức của thế hệ trẻ.
Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ sống còn của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân. Trong bối cảnh công nghệ phát triển, việc xây dựng cho học sinh tiểu học khả năng nhận diện đúng – sai, hình thành thói quen kiểm chứng thông tin từ sớm chính là giải pháp căn cơ để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ gốc rễ, bắt đầu từ chính môi trường giáo dục cơ sở.
Tác giả: NGƯT Phạm Thị Ngà - Hiệu trưởng; Lã Thị Khánh Nhi - GV, Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh, phường An Biên, Tp Hải Phòng.
Bài Chính luận được đăng trên Tạp chí Thiên nhiên và Môi trường. https://thiennhienmoitruong.vn/tu-tro-choi-truyen-tin-tuoi-tho-den-la-chan-nhan-thuc-cua-nhung-cong-dan-so-tuong-lai.html
----------------
Đón đọc bài đăng tiếp theo (Phần 2): Nhận diện thông tin xấu độc và lỗ hổng trong tiếp nhận thông tin.